Ses Bilimi ile İngilizce Öğren

Download PDF FilePDF İndir

Bu dersin PDF’leri ücretsizdir, ama dosyaları:

Don’t Do TheseBaşka yere yükleme

Do TheseÇıktı alabilirsin

Do TheseDers sayfasını paylaş

PDF’ler için kayıt ol veya giriş yap

Derse Başlamadan Önce

Derse başlamadan önce lütfen bu dersin videosunun başlangıç bölümünü izleyin. Orada Sıfırdan İngilizce kursunun ne ile ilgili olduğunu, kursun nasıl takip edileceği, ödevlerin ve alıştırmaların nasıl olacağı gibi bilgileri paylaşıyorum. Benim tavsiyem video her video dersi izledikten sonra bu derslerin yazılı halini okumak ve PDF dosyalarını indirmektir. Eğer aceleniz varsa, o zaman bu dersin yazılı halini de buradan veya PDF notlarından (yukarıdan) indirerek kendiniz müsait olduğunuzda okuyabilirsiniz. Şimdiden size bol eğlenceli dersler dilerim!

İngilizcenin Geleneksel Öğretim Şekilleri

İngilizceyi Okulda Nasıl Öğrendiniz?
İngilizceyi Okulda Nasıl Öğrendiniz?

Okullarda İngilizce genellikle iki şekilde öğretilir. İlkinde öğretmen sizi İngilizceye daldırmak1 adına kendi oluşturduğu örnek cümleleri söyler ve sizin de bunları aynı şekilde tekrar etmenizi ister.

İngilizceyi Daldırma Yöntemi İle Öğrenmek
İngilizceyi Daldırma Yöntemi İle Öğrenmek

İngilizceye yeni başlayan birisine ilk yöntemde genellikle Hello (Merhaba), My name is … (Benim adım …), ve He/She is a/an … (O isim/sıfat dır) türü cümlelerin bol tekrarı yaptırılır. 45 dakikalık bir dersin sonunda ortalama 10 – 15 örnek cümle ezberlersiniz. Ama bu cümleler haricinde nasıl farklı cümle oluşturacağını öğrenmediğiniz için sadece cümle ezberine ve öğretmeni taklite dayalı bir ders görmüş olacaksınız.   

İngilizceyi Dil Bilgisi ile Öğrenmek
İngilizceyi Dil Bilgisi ile Öğrenmek

İkinci yöntemde, öğretmen size Present To Be (Şimdiki Zamanda “Olmak” Fiili) dil bilgisiyle nasıl cümle oluşturulduğunu öğretmek amacıyla dersin sonuna kadar bir konu anlatımı dersi yapar. Size İngilizcede cümlenin öğelerin sıralamasını, yardımcı fiillerin önemini, ve isimler ile sıfatların bir cümle içerisinde nerede ve nasıl kullanıldığını öğretir. Ders boyunca not tutacak ve öğretmenin anlatımını dinleyeceksiniz. Kendi cümlelerinizi oluşturacak ve konuşacak zamanınız muhtemelen olmayacaktır.

İkinci yöntemde, öğretmen size Present To Be (Şimdiki Zamanda “Olmak” Fiili) dil bilgisiyle nasıl cümle oluşturulduğunu öğretmek amacıyla dersin sonuna kadar bir konu anlatımı dersi yapar. Size İngilizcede cümlenin öğelerin sıralamasını, yardımcı fiillerin önemini, ve isimler ile sıfatların bir cümle içerisinde nerede ve nasıl kullanıldığını öğretir. Ders boyunca not tutacak ve öğretmenin anlatımını dinleyeceksiniz. Kendi cümlelerinizi oluşturacak ve konuşacak zamanınız muhtemelen olmayacaktır.

Soru

Bu iki İngilizce öğretme metodundan sizce hangisi daha iyi? İngilizceye örnek cümlelerle daldırma mı yoksa bir dil bilgisi konusunun anlatımı mı?

İngilizceyi Hangi Yöntemle Öğrenmeliyim?
İngilizceyi Hangi Yöntemle Öğrenmeliyim?

Her iki İngilizce öğretim yönteminin de bazı özel durumlarda kullanıma uygun olabilir.

Mesela İngilizceyi bir an önce kırık dökük bile olsa konuşmanız gerekiyorsa2 o dili hayatınızın bir parçası haline getirmeniz gerekecek. Yurt dışına bir geziye gideceksiniz, İngilizce dil bilgisi kurallarını doğru şekilde öğrenecek fazla zamanınız olmayacaktır. Belli örnek cümleler öğrenerek o ülkede işinizi görmeniz gerekecektir. İlk yöntemdeki Daldırma Metodu bu iş için idealdir.

İkinci yöntemdeki dil bilgisi çalışarak bir dilin teknik alt yapısını öğrenmek ise bazı durumlarda daha iyi olabilir. Mesela Türkiye’de uygulanan YDS – İngilizce yeterlilik sınavına gireceksiniz, bu yöntem işinize yarayabilir. Bu yöntem TOEFL ve IELTS sınavları için bu yöntem bir işe yaramayacaktır, çünkü bu sınavlar dil bilgisi sınavları değildir. Ben YDS’nin İngilizce yeterlilik seviyesini ölçmek için uygun bir yeterlilik sınavı olduğunu düşünmüyorum, çünkü doğru dürüst İngilizce konuşamayan birisi bile belli dil bilgisi kalıplarını ezberleyerek bu sınavdan 70’in üzerinde bir not alabilir. Bu konu ile ilgili daha sonra bir video çekeceğim ve orada daha detaylı konuşacağım.

Okullarda ve dil kurslarında uygulanan her iki yöntemin de artıları ve eksileri vardır. Ama benden bunlardan birini seçmemi isteseydiniz, ben ikisini de seçmezdim. Sebebi ise her iki öğretim yönteminin uzun vadeli dil öğrenimine uygun olmaması ve çok eksiklerinin olmasıdır.

İngilizce Öğrenilirken Yapılan Hatalar

Birçok kişi, bunlara İngilizce öğretmenleri de dahil, İngilizceye ezberlenilmesi gereken dil bilgisi kuralları, kelimeler ve cümle kalıpları olarak bakıyor. Onlara göre İngilizce karmaşık bir matematik problemidir 3

İngilizce Matematik Gibi Midir?
İngilizce Matematik Gibi Midir?

Bence İngilizcenin Matematikle hiçbir ilgisi yoktur. İngilizceyi bir şeye benzetmek istiyorsanız, onu bir müzik enstrümanına benzetmek daha mantıklı olacaktır4. Bu bahsettiğim şeyi hatırlasanız “Neden İngilizce Konuşamıyorum” kursumuzda anlatmıştım.

İngilizce Konuşmak ve Müzik Enstrümanı Çalmak
İngilizce Konuşmak ve Müzik Enstrümanı Çalmak

Soru

Sizce yabancı bir dil öğrenmekle bir müzik enstrümanı çalmayı öğrenmek arasında ne gibi benzerlikler olabilir?

İngilizce Öğrenmek Neden Müzik Enstrümanı Çalmak Gibidir?
İngilizce Öğrenmek Neden Müzik Enstrümanı Çalmak Gibidir?

Bu ikisinin arasında bir benzerlik olmadığını düşünenler, muhtemelen bir yabancı dil öğrenmeyi daha önce açıkladığım matematik problemi çözmeye benzeten kişilerdir. Yeni bir yabancı dil öğrenmek ile yeni bir müzik enstrümanı çalmayı öğrenmek arasında sandığınızdan çok daha fazla ortak nokta vardır.

Diyelim ki gitar çalmayı öğrenmek istiyorsunuz. Bizler elimize gitarı aldığımızda genellikle rastgele tellere dokunuruz. İlk başta ürettiğimiz kuru gürültü zamanla daha anlamlı seslere dönüşecektir. Gitarınızda hoşunuza giden bir şarkıyı taklit etmeye çalışabilirsiniz. Herhangi bir gitar hocasından eğitim almadığınız takdirde, kendi başınıza bir şarkıyı aylarca kulaktan çalmayı deneyebilirsiniz. Belki aylar sonra başarılı bir şekilde o şarkıyı gitarınızda taklit edebilir hale gelebilirsiniz. Elbette bir gitar hocasından eğitim almadan gitar çalmayı öğrenmek oldukça riskli bir harekettir, bunun sebebini de birazdan açıklayacağım.

Gitar Çalar Gibi İngilizce Konuşun
Gitar Çalar Gibi İngilizce Konuşun

Aradan epey bir zamana geçti ve hoşunuza giden o şarkıyı kendi başınıza çalabilir hale geldiniz. Telefonunuzdan dinleyerek öğrendiğiniz o şarkıyı neredeyse aslı gibi çaldığınızı düşünüyorsunuz. Siz bu şarkıyı hep kendi kulaklarınıza güvenerek ve telefonunuzun hoparlöründen dinleyerek öğrendiniz. Ama herkesin kulağı iyi duymayabilir ve sizin duyduğunuz bir sesi başkası farklı yorumlayabilir.

Neyse, bir gün biriktirdiğiniz parayla çok kaliteli bir kulaklık aldınız ve telefonunuza taktınız. Artık sevdiğiniz şarkıyı bu kulaklıklardan dinleyebileceksiniz. Önceden bu şarkıyı hep ucuz bir hoparlörden dinliyordunuz. Heyecanla kulaklıklarınızı taktınız ve Play(Oynat) tuşuna bastınız, ama o da ne? Bir şeyler farklı gelmeye başladı!

İngilizce Kişiye Göre Farklı Yorumlanabilir
İngilizce Kişiye Göre Farklı Yorumlanabilir

Soru

Sizce hoparlörden dinlediğiniz bir ses veya melodi ile kulaklıktan dinlediğiniz bir ses veya melodi nasıl farklı olabilir?

İngilizcenin Farklı Yorumları Vardır
İngilizcenin Farklı Yorumları Vardır

Bir şarkıyı kulaktan öğrenenler, melodiler kendilerine nasıl doğru geliyorsa öyle yorumlarlar. Bazı insanlar duyduğu şeyi farkında olmadan yanlış bile yorumlayabilirler. Eğer fark ettiyseniz birçok popüler şarkının bile farklı sanatçılar tarafından oluşturulmuş tamamıyla farklı yorumları vardır. İngilizcenin de bu şarkıları gibi insanlar tarafından oluşturulmuş farklı yorumları vardır, biz bu yorumlara lehçe diyoruz.

İngilizcenin En Popüler İki Lehçesi
İngilizcenin En Popüler İki Lehçesi

En popüler İngilizce lehçeleri arasında ilk olarak Received Pronunciation Türkçe adıyla BBC İngilizcesi vardır. Bu lehçe Güney Doğu İngiltere’de ve BBC’de (British Broadcasting Channel)standart olarak kullanılan bir İngiliz lehçesidir. Diğer taraftan Kuzey Amerika’da konuşulan ve uluslararası standart olarak kabul edilen bir diğer lehçe ise General American English Türkçe adıyla Genel Amerikan İngilizcesidir. Ama işte burada da bir sorun ortaya çıkıyor!

Yanny mi Laurel mu?

Evet, İngilizcenin ülkelere ve bölgelere göre değişik lehçeleri vardır. Dünya üzerinde 160’tan fazla İngiliz lehçesi olduğu düşünülüyor.5 Her lehçenin de kendine has uyulması gereken kuralları vardır. Burada altını çizmek istediğim önemli bir nokta var. Bir lehçeyi kulaktan taklit edip “ben İngiliz İngilizcesi konuşuyorum” demeniz doğru olmaz.

Dünya Üzerindeki İngiliz Lehçe Sayısı
Dünya Üzerindeki İngiliz Lehçe Sayısı

Katıldığım İngilizce konuşma kulüplerinde 6 bu tür söylemlerde bulunan çok fazla insanla karşılaştım. Konuştukları “İngiliz İngilizcesi” normalde o ülkede konuşulan İngiliz lehçesiyle uzaktan yakından bir ilgisi yoktu. Bu insanlar muhtemelen kulaktan dolma bilgiler ve taklitle, kendilerince “doğru şekilde” o İngiliz lehçesini konuştuklarını düşünüyorlardı. Bir İngiliz lehçesini kulaktan taklit ederek öğrendiğiniz takdirde, hem Yazılı İngilizceniz hem de Konuşma İngilizceniz çok hatalı gelişecektir ve ileride çok büyük sıkıntılarla karşılaşacaksınız.7

Taklitle İngilizce Öğrenilmez
Taklitle İngilizce Öğrenilmez

İngilizce müzikler dinleyerek ve filmler izleyerek, İngilizce kulağınızı, diğer bir deyimle İngilizce cümleleri algılama kapasitenizi geliştirebilirsiniz, bu bir gerçektir8 Ama dinlediğiniz şeyi doğru duyuyor musunuz? Acaba kulağınız sizi yanıltıyor olmasın?

Daha öncede belirttiğim gibi, herkesin kulağı aynı duymaz. İşte bununla alakalı yapılmış çok güzel ve basit bir sosyal deney var. 15 Mayıs 2018’de, 20 yaşındaki Cloe Feldman adında bir Instagram fenomeni kendi Twitter hesabında kısa bir ses kaydı paylaştı9. Paylaşımının başlığında “Ne duyuyorsunuz? Yanny mi Laurel mu?” yazıyordu. Twitter’da yapılan bu paylaşım kısa süre içerisinde dil bilimcilerin bile ilgisini çekmeyi başardı. Şimdi sizin de bu ses kaydını dinlemenizi ve duyduğunuz şeyin “Yanny” mi yoksa “Laurel” mu olduğunu söylemenizi istiyorum10.Bakalım doğru cevabı bulabilecek misiniz.

Twitter'daki Yanny Laurel Deneyi
Twitter’daki Yanny Laurel Deneyi

Soru

Ses klibinde hangisini duydunuz? “Yanny” mi yoksa “Laurel” mu?

Cevabı merak edenler için hemen söylüyorum, ses klibinde hem “Yanny” hem de “Laurel” söyleniyor!  Bu deneyle birlikte kulaklarınızın sizi nasıl kandırabildiğini gördünüz – ya da duydunuz. Bu küçük deney 2018’de ilk kez paylaşıldığında “Yanny” ve “Laurel” duyanların oranı neredeyse yarı yarıyaydı ve doğru dürüst bir açıklama da yapılamamıştı. Aradan biraz zaman geçti ve neden bazı insanların “Yanny” ve bazı insanların “Laurel” duyduğunu açıklayabilecek bazı hipotezler ortaya atıldı.

Beyniniz Sizi İngilizcede Yanıltabilir
Beyniniz Sizi İngilizcede Yanıltabilir

İlk hipoteze göre11, ben bu ses kaydını size dinletmeden önce eğer size “Yanny” ve “Laurel” seçeneklerini vermeseydim, muhtemelen siz bunların ikisini de duymamış olacaktınız. Bunun yerine rastgele ve anlamsız bir ses duymuş olacaktınız. “Yanny” ve “Laurel” seçenekleriyle birlikte kulaklarınızı duymak istediğiniz şeye endekslemiş oldunuz. Bu yaşadığınız şeye bilim insanları İşitsel Yanılsama12 deniliyor. Vikipedi işitsel yanılsama için dinleyicinin, uyarıda olmayan veya imkânsız sesler duyması durumudur demiş. Bu konuya merak sardıysanız o zaman “Müzik Psikolojisi” konusunu incelemenizi tavsiye ederim.

Konuşma Sırasında Üretilen Ses Dalgaları
Konuşma Sırasında Üretilen Ses Dalgaları

İkinci hipotez13 ise bu illüzyonu biraz daha bilimsel bir şekilde açıklamış. Siz konuşma sesleri ürettiğiniz sırada havada yayılan ve insan gözüyle gözükmeyen ses dalgaları oluşturuyorsunuz. Günümüz teknoloji sayesinde bu ses dalgalarını resimleştirebiliyoruz. Akustik Fonoloji’ye ilgisi olan İngilizce öğretmeni arkadaşlarımın, birazdan göstereceğim elektronik aletin ne olduğunu eminim hemen söyleyeceklerdir.

Spektrum Çözümleyici ile İngilizceyi İncelemek
Spektrum Çözümleyici ile İngilizceyi İncelemek

Bu gördüğünüz makineye14 Spectrum Analyzer Türkçe adıyla Spektrum Çözümleyici deniliyor. İlerleyen teknoloji sayesinde, artık bilgisayara yüklenebilen bazı spektrum çözümleyici programları da bu makineye benzer bazı basit işlevleri yerine getirebiliyor. İlk olarak size biraz önce dinlediğiniz “Yanny – Laurel” ses kaydının bu makineyle oluşturulmuş spektrogramını, diğer adıyla ses yazımını, göstermek istiyorum. Daha sonra “Yanny” ve “Laurel” ses kaydının spektogramlarını yanlarına koyalım.

Yanny Laurel Orjinal Spektrogramı
Yanny Laurel Orjinal Spektrogramı
Yanny Spektrogramı - Kendi Sesim
Yanny Spektrogramı – Kendi Sesim
Laurel Spektrogramı - Kendi Sesim
Laurel Spektrogramı – Kendi Sesim

Bu üç spektrogramı incelediğimizde, her üç sesin akustik özellikleri birbirine çok yakın olduğunu görebilirsiniz. İlk spektrogram orjinal ses kaydının, diğer iki spektrogram ise kendi sesimle oluşturduğum spektrogramlardır. Görebileceğiniz üzere “Yanny” ve “Laurel” kelimeleri akustik olarak birbirine sandığınızdan çok daha yakındır. Bu ses kayıtlarını dinlediğiniz cihaza ve ses kalitesine göre sizde farklı çağırışım yapabilir.  

Soru

Peki aynı akustik özellikleri olmasına rağmen neden bazı insanlar “Yanny” duyarken bazıları “Laurel” duyuyor?

Üçüncü bir hipoteze göre15, insanların farklı şey duymasının sebebi kulaklarından kaynaklı olabilir. “Yanny” sesi “Laurel” sesine göre daha yüksek bir frekanstadır. Yaşlandıkça kulaklarımız yüksek frekansları daha zor duyacaktır ve bu yüzden “Yanny” yerine “Laurel” duyabilirsiniz. Bu bahsettiğim şey sizin yaşınızla ilgili değildir, kulağınızın çalışma prensibi ile ilgilidir.

Steve Pomeroy - Twitter
Steve Pomeroy – Twitter

Bu hipotezi16açıklığa kavuşturmak adına, Steve Pomeroy adındaki bir başka Twitter kullanıcısı bu ses kaydını ses perdesini yükselterek ve alçatarak hem “Yanny” hem de “Laurel” kelimelerinin duyulabileceğimizi kanıtladı. Ses perdesini %30 azalttığınızda “Yanny” kelimesini duyabilirsiniz. Eğer ses perdesini %30 yükseltirseniz “Laurel” kelimesini duyabilirsiniz. Burada anlaşılan şey ise bazı insanların sesleri yüksek frekansta duyduğu için “Laurel” kelimesini duyarken diğerlerinin bu yüksek frekans yerine düşük frekanstan duyduğu ve kelimeyi “Yanny” olarak algıladığıdır. (Bunu videoda dinleyebilirsiniz).

Yaslandıkça Kulaklarınız İngilizceyi Farklı Yorumlayabilir
Yaslandıkça Kulaklarınız İngilizceyi Farklı Yorumlayabilir

Son bir hipoteze göre ise tüm bu kargaşanın sebebi beynimizin çalışma prensibinden kaynaklıdır. Beynimiz gün içerin çok fazla uyarana maruz kalıyor. Gördüğümüz, duyduğumuz, kokladığımız ve tattığımız şeyler hiçbir duraksama olmadan beynimiz tarafından işleme alınıyor. Bu durum bebekliğimizden itibaren başlıyor ve ölene kadar devam ediyor. Beynimiz bilinçsiz bir şekilde geçmişten gelen deneyimleri ve tercih ettiği frekansları sizin için otomatik olarak seçiyor. İşte bu sebepten ötürü bazı insanlar “Yanny” duyarken bazıları “Laurel” duyuyor.

Beynimiz Bizim İçin Kararlar Alıyor
Beynimiz Bizim İçin Kararlar Alıyor

Bu iyi bir şey mi yoksa kötü bir şey mi orası bilinmez ama farkında olmadan bazı şeyleri olduğundan farklı duymanıza sebep oluyor. Belki de insanların aralarında çıkan yanlış anlaşılmaların tüm sorumlusu beynimiz olabilir!

İnsanları Arasında Oluşan Anlaşmazlıkların Sebebi
İnsanları Arasında Oluşan Anlaşmazlıkların Sebebi

Bu ses kaydının değiştirilme yapılmamış halinde hangi kelime ilk olarak söylenmiş, merak edenler olursa diye cevap veriyorum. Orijinal kayıtta “Laurel” deniliyor. Tüm bu kargaşa,  orjinal ses kaydının üzerine aynı sesin daha yüksek frekansta kaydı eklenildiği için ortaya çıkmış durumda. Biraz önce bahsedilen hipotezleri baz aldığınızda ve size seçenek olarak da “Laurel” ve “Yanny” verildiğinde, böyle kafa karıştırıcı bir şey ortaya çıkıyor.  Bu sosyal deneyde “Laurel” cevabını duyan arkadaşlar başarılı oldu diyebilirim! Ama bu kulaklarınızın iyi duymadığı anlamına gelmiyor, sadece algıda seçicilikle alakalı bir şeydir. Eğer bu küçük deneyin İngilizce öğrenmekle ne alakası olduğunu merak ediyorsanız, birazdan daha iyi anlayacaksınız.

İngilizcede Seslerin Doğru Telaffuzu

Arkadaşlar dersimizin başında anlattığım şeye tekrar değinmek istiyorum. Bir dili konuşmak aynı bir müzik enstrümanı çalmaya benzer. Kendi müzikal enstrümanına – İngilizce öğretmenleri için İngilizceye – hakim olmayan birinden eğitim almak, ileride yanlış İngilizce öğrenmenize ve konuşmanıza sebebiyet verecektir. İngilizce Fonoloji – yani İngilizce Ses Bilgisi – eğitimi veren birçok kurum, ikisi de uluslararası standart olarak kabul edilen BBC İngilizcesi veya Genel Amerikan İngilizcesi lehçelerini öğretir. Bu lehçelerde mutlaka uyulması gereken yazıya dökülmüş konuşma kuralları vardır. Kulaktan dolma bilgilerle veya taklitle bu aksanları doğru öğrenemez ve konuşamazsınız. Bu arada öğrendiğiniz İngiliz lehçesine göre kelimelerin telaffuzları da değişmektedir.

Şimdi dersin başındaki gitar çalmayı öğrenme örneğine geri dönelim. Bir gitar öğretmeni, öğrencisine ilk başta gitarın teknik özelliklerini öğretir, değil mi? Mesela gitarın tellerine doğru şekilde basmayı öğretir. Tellere doğru basmadığımızda sesler doğru çıkmayacaktır. İşini bilen bir öğretmen, size kulaktan dolma bilgilerle bu enstrümanı öğretmez. İyi gitar çalmak istiyorsanız nota bilgisi de bilmelisiniz. Her sesin ve akorun müzikal değerlerini gösteren notalar vardır. İngilizcenin de aynı müzik notaları gibi tüm konuşma sesleri için ses alfabesi vardır. Bu alfabe İngiliz alfabesinden çok farklıdır.

İngilizce Göz Kafiyesi Alıştırması
İngilizce Göz Kafiyesi Alıştırması

İngilizce yazıldığı gibi okunan bir dil değildir. Size içerisinde yazılışı farklı ama okunuşu benzer ve yazılışı benzer ama okunuşu farklı bazı kelimelerin olduğu bir dörtlük okuyacağım. İngilizcede yazılışı birbirine benzeyen ama kafiyeli olmayan bu kelimelere Eye-Ryhme yani Göz Kafiyesi diyorlar. Bu dörtlük 1936’da The Times gazetesinde yayınlanmış17 kısa bir şiirin ilk dörtlüğüdür. Bu şiirin kimin tarafından yazıldığı bilinmiyor.

Bu şiirde dikkat etmenizi istediğim kelimeleri BOLD (KOYU) yaptım. Lütfen bir kağıda bu kelimelerin Türkçe okunuşlarını duyduğunuz kadarıyla yazmaya çalışın. Bakalım bu kelimelerin okunuşlarını Latin Alfabesiyle doğru ve yeterli düzeyde yazabilecek misiniz. Bu şiiri okuduktan sonra BOLD/KOYU yaptığım kelimelerin okunuşlarını biraz önce bahsettiğim ses alfabesiyle yazacağım ve okunuşları yakın olan kelimeleri aynı renk altında sizin için toplayacağım. Bu şiiri sadece Genel Amerikan İngilizcesiyle seslendireceğim çünkü BBC İngilizcesinde telaffuzu farklı kelimeler var ve kafanız karışsın istemiyorum. (Renklendirmeyi görmek için videoya veya PDF’e bakın).

I take it you already know

[ aɪ teɪk ɪt jʊ ɔlˈrɛdi noʊ ]

Of tough and bough and cough and dough?

[ əv tʌf ənd baʊ ənd kɑːf ənd doʊ ]

Others may stumble, but not you,

[ ˈʌðərz meɪ ˈstʌmbəl | bət nɑt ju | ]

On hiccough, thorough, lough and through?

[ ɑn ˈhɪk.ʌp | ˈθɝː.ə | lɑːk ənd θruː ]

Fark ettiyseniz bu dörtlükte sadece ilk ve ikinci dizede benzer okunuşa sahip kelimeler var. Diğer dizelerdeki kelimelerin yazılışları birbirine yakın olsa da okunuşları çok farklıdır. İngilizcede yazılışları aynı ama okunuşları farklı olan kelimelere Homographs yani Eş yazımlılar diyoruz. Diğer taraftan yazılışları farklı ama okunuşları aynı olan kelimelere Homophones yani Eş sesliler diyoruz. Latince Homo kelimesi Hemcins anlamına gelir, Graph kelimesi ise Çizim anlamına gelir. Buradaki bence en önemli kelime olan Phone ise sadece Telefon anlamında kullanılmamaktadır, bu kelime Ses anlamına da gelir. Hatırlarsanız bu dersin ana konusu English Phonology Türkçe adıyla İngilizce Ses Bilimi dir.  

Bu alıştırmanın başına size Latin Alfabesiyle bu kelimelerin Türkçe okunuşlarını yazmanızı istemiştim. Ama Latin alfabesiyle bu ses benzerliklerini doğru yazmanız çok zor, hatta mümkün değildir. Eğer ana dili konuşucusu olmayan veya ses bilgisi eğitimi almamış birisi size bu dörtlüğü okusa, bu farklılıkları hiçbir şekilde göremez ve duyamazdınız. Durum böyle olunca daha İngilizcenin ilk aşaması olan konuşma seslerinin üretiminde hata yapmanız çok normaldir.

Evet, İngilizcede yazılışı birbirine çok benzeyen ama okunuşu çok farklı olan veya okunuşu aynı ama yazılışı çok farklı olan çok fazla kelime vardır. Neyse ki bu ses farklılıklarını İngilizce Fonoloji – yani İngilizce Ses Bilimi eğitimi ile net bir şekilde görebilir ve ayırt edebiliriz. İngilizce Fonoloji eğitimi almamış kişiler – bunlara İngilizce öğretmenleri de dahil – Konuşulan İngilizce ile Yazılan İngilizceyi doğru bir şekilde ayırt edemezler. İngilizcedeki bu tür Göz Kafiyelerini göremezler ve kelimeleri doğru telaffuz edemezler. Oysa ki İngilizce Fonoloji eğitimi o kadar zor bir şey değildir.

İngilizce Fonolojinin Önemi

Fonoloji veya diğer adıyla Ses Bilimini özetlemek gerekirse, bir dildeki konuşma seslerinin (terminolojik adıyla ses birimlerinin) nasıl üretildiğini anlatan bir bilim dalıdır. İngilizce Fonoloji eğitiminde, her ses birimini temsil eden özel bir ses alfabesi vardır. Bu ses alfabesine International Phonetic Alphabet, Türkçede ise Uluslarası Fonetik Alfabesi diyoruz. Elbette iş bu ses birimlerinin tespiti ve telaffuzu ile bitmiyor.

İngilizce Bağlantılı Konuşma Nedir?
İngilizce Bağlantılı Konuşma Nedir?

Nasıl bir gitar çalarken notalara bir robot gibi tek tek basmıyorsak, İngilizce konuşurken de doğru telaffuzla ama bir robotu anımsatmayacak şekilde konuşmalıyız18 . Çaldığımız her notanın diğer notalarla yazılı kurallarla belirlenmiş ilişkisi vardır. Biz bu kurallara Connected Speech Türkçede ise Bağlantılı Konuşma diyoruz.

İngilizce Fonoloji eğitimi almamış kişiler – buna İngilizce öğretmenleri de dahil – Konuşulan İngilizce ile Yazılan İngilizcenin çok farklı olduğunu bilmezler. Eğer bu insanların konuşmalarını dinlerseniz robot gibi konuştuklarını fark edebilirsiniz. Cümle içerisinde vurgulamak istedikleri bir konu varsa onu ya yanlış vurgularlar yada hiç vurgulayamazlar. Bazı uç örneklerde, bir insanın size bir soru mu sorduğunu yoksa sizinle dalga mı geçtiğini anlayamayabilirsiniz. İleri seviye Konuşulan İngilizcede vurgulamanın ne kadar önemli olduğunu bu kursla birlikte göreceksiniz.

Siz hiç İngilizcenin ritim, melodi ve değişik vurgu türleriyle dolu bir dil olduğunu düşünmüş müydünüz? Temel İngilizce Fonoloji eğitimi almış insanlar kelimeleri doğru telaffuz edebilir, doğru vurgu ve tonlama kullanır ve cümle içerisindeki kelimeler arasında akışkan geçişler yapabilir. Kulaktan dolma bilgilerle İngilizce öğrenirseniz, aynı “Laurel – Yanny” deneyi ile “Göz-Kafiyesi” şiirinde olduğu gibi, İngilizceyi yanlış duyar ve yanlış konuşursunuz.

İngilizcenin seslerini bilmeyen eğitimsiz kulaklar ve beyinler, İngilizceyi hatalı öğrenecektir. İleride bu hataları düzeltmek mümkündür ama daha zor olacaktır. Benim amacım size ilk adımdan itibaren İngilizcedeki tüm seslerin artikülasyonunu ve üretim aşamalarını doğru öğretmektir. Sesleri doğru ürettiğiniz takdirde sonrasında kelimelere ve en sonunda ise cümle oluşturmaya geçeceğiz. İngilizce öğrenirken temelimizi sağlam atarsak, ileride çok daha doğal ve güzel bir İngilizce konuşabiliriz.

Bu dersimizin yavaş yavaş sonuna geliyoruz. Son iki bölümde gelin birlikte İngilizcedeki harfler ve sesler arasındaki farkı net bir şekilde görelim. Burada anlattıklarımla birlikte İngilizce Fonoloji dersimize resmen giriş yapmış bulunmaktayız.

İngilizce Harfler ve Sesler

Soru

Öğrenci arkadaşlarıma bir sorum daha olacak. İngilizcedeki harfleri ve sesleri ilk nasıl öğrenmeye başladınız? İngilizce öğretmeniniz nasıl bir yol izledi, hatırlıyor musunuz?

Okullarda İngilizce Hatalı Öğretiliyor
Okullarda İngilizce Hatalı Öğretiliyor

Birçok ilköğretim İngilizce müfredatında her harf bir kelimedeki ses ile özdeştiriliyor – mesela “Bb” harfini Bee Türkçede Arı kelimesiyle özdeştiriliyor – ve öğrenciye o harfin sadece o seste olduğu algısı veriliyor. Ama bu yöntemle birlikte aslında hatalı İngilizce telaffuzun temelini atılıyor. Göz-Kafiyesi örneğinden de hatırlarsanız yazılışı aynı gözüken kelimelerin bazen çok farklı okunuşları vardı. İngiliz Alfabesinde toplam 26 harf vardır, peki sizce kaç tane ses vardır?

AaBbCcDdEeFfGgHhIiJjKkLlMm
NnOoPpQqRrSsTtUuVvWwXxYyZz
İngiliz Alfabesi

Derste onca örnek gördükten sonra bana hala 26 tane harf ve 26 tane ses diyen arkadaşlarım olursa gerçekten çok üzülürüm. Arkadaşlar İngilizcede 44 farklı ses vardır, bunlardan 20 tanesi ünlü ses ve 24 tanesi ünsüz sestir. Eğer İngilizcenin diğer lehçelerindeki – örneğin İskoç İngilizcesindeki – uluslararası standart içerisinde kabul edilmeyen sesleri de katarsanız, bu rakam daha da artacaktır. Ama biz bu kursumuzda sadece BBC İngilizcesi ve Genel Amerikan İngilizcesi lehçelerinin seslerini baz alacağız.

Bu konuda hala şüphesi olan arkadaşlar için tekrardan çok küçük bir deney yapalım. Bu deneyde ilk olarak çok güvendiğiniz kulaklarınızı kullanmanızı istiyorum. Daha sonra Göz-Kafiyesi örneğinde de gördüğünüz ama üzerine fazla değinmediğim, İngilizce Fonoloji eğitiminin temelini oluşturan Uluslararası Fonetik Alfabesinin nasıl kullanıldığını göreceksiniz. Şimdi size ünlü bir Alman araba üreticisinin adını Genel Amerikan İngilizcesi aksanı ile telaffuz edeceğim. Okuyacağım bu kelime içerisinde üç tane < Ee >harfi olacak. Sizden bu < Ee >harfinin kelime içerisinde kaç tane farklı okunuşu olduğunu tahmin etmenizi isteyeceğim. (Dinlemek için lütfen videoya bakın).

Mercedes = /mərˈsdiz/ (renklendirme için video veya PDF’e bakın)

Soru

“Mercedes” kelimesinde < Ee > harfinin kaç farklı okunuşunu duyabildiniz?

Mercedes kelimesinin içerisindeki < Ee > harflerini /ə/, /eɪ/ ve /i/ olmak üzere 3 farklı şekilde seslendiriyoruz. Aslında bu üç ses kendi içerisinde üç farklı kategoriye ait ünlü seslerdir. Mesela kelimenin başındaki /ə/ sesi ve kelimenin sonundaki /i/ sesi, kelimenin ortasındaki /eɪ/ sesinden kullanım olarak farklıdır . İngilizcede bu seslere Vurgusuz Kısa Ünlü Sesler deniliyor.

Vurgusuz sesler kelimeler içerisinde zayıf vurguya sahiptir. Bu tür sesler kelime içerisinde vurgulanmayan ve bazense tamamen sessizleştirilen ünlü seslerdir. Hatırlarsanız, İngilizcenin ritim, melodi ve değişik vurgu türleriyle dolu bir dil olduğunu söylemiştim. İçerisinde birden fazla hecesi olan kelimelerde genellikle vurgusuz bir veya iki ses te olur.

Kelimenin ortasındaki /eɪ/ sesi de Türkçede bulunmayan türden bir sestir. Bu sesin Fonetik Alfabe (yada kısaca IPA) okunuşunda fark ettiyseniz iki harfli ses olan /e/ ve /ɪ/ seslerini yan yana yazmışlar. Yanlış görmüyorsunuz, normalde bu sesler iki ayrı sestir ama bazı durumlarda bu sesleri birlikte tek bir hece içerisinde seslendiririz. İngilizcede bu tür seslere Diphthongs yani Çift Ünlü Sesler diyoruz.

Biraz önce de bahsettiğim üzere, Türkiye genelinde konuşulan İstanbul Türkçesi’nde – benim bildiğim kadarıyla ve kullandığım Türkçe Ses Bilgisi kitaplarına göre – Çift Ünlü Ses yoktur. Türkçenin diğer kırsal lehçelerinde bazı durumlarda bu tür sesler kullanılabilir ama bu konuda bilgi sahibi olmadığım için sizi yanlış yönlendirmek istemiyorum.

Türkçede Çift Ünlü Sesler olmadığı için bu tür sesleri ilk başta doğru üretmekte zorluk çekebilirsiniz. Bunun sebebi ise tek bir hece içerisinde doğru şekilde iki farklı ses arasında hızlı ama doğru bir geçiş yapmanın zor olmasındandır. İngilizcede bir hece içerisinde Çift Ünlü Ses olduğu gibi tek hecede Üç Ünlü Sesin olduğu durumlar da vardır. Bu seslerin hepsini ileriki derslerimizde detaylı olarak inceleyeceğiz.

İngilizce Kelimelerdeki Harf ve Ses Sayısı

İngilizce bir kelimenin harf sayısı ile ses sayısı aynı olabilir, ama bazen farklı da olabilir. Bir kelimenin telaffuzunda, kelime içerisindeki tüm harfler seslendirilmeyebilir. Bazen bir harf iki sesin birleşiminden meydana gelebilir veya birden fazla harf tek bir sesi temsil edebilir. Bu farkı daha iyi görebilmek ve anlayabilmek adına sizinle birlikte bazı kelimeleri inceleyelim. (Kelimelerin telaffuzları için lütfen videoya bakın).

Good /gʊd/ (İyi) kelimesinde 4 harf – 3 ses vardır. < oo > harfleri, bir uzun ünlü sestir.

Doctor /ˈdɒktər/ (Doktor) kelimesinin Genel Amerikan İngilizcesi lehçesi telaffuzunda eşit oranda harf ve ses varken BBC İngilizcesi lehçesi telaffuzunda 6 harf ve 5 ses vardır. Bunun sebebi ise BBC İngilizcesinde /r/ ünsüz sesinin sessizleştirilmesinden ötürüdür. Bunun gibi lehçelere göre telaffuz farklılıklarını daha sonraki derslerimizde çok daha iyi göreceksiniz.

Fix /fɪks/ (Tamir et) kelimesinde 3 harf – 4 ses vardır. < x > harfi aslında iki ünsüz ses olan < k > ve < s > seslerinden oluşuyor. Bunun gibi ileride daha birçok örnek göreceksiniz.

Listen /ˈlɪsən/ (Dinle) kelimesinde 6 harf – 5 ses vardır. Konuşulan İngilizce telaffuz kurallarına göre < t > harfi kelime ortasında olunca sessizleştirilir ve telaffuz edilmez. Bu kural tüm İngilizce lehçelerinde mevcuttur. Bir seste bunun gibi dikkat edilmesi gereken telaffuz kuralları olduğunda, o sesin incelemesi sırasında sizlere belirteceğim.

Bu örneklerle birlikte İngilizce Fonoloji Eğitiminin ve Uluslararası Fonetik Alfabesinin önemini sanırım daha iyi anlamışsınızdır. Burada anlatılan bilgiler sizi korkutmasın çünkü her şeyi sizin sindirebileceğiniz bir biçimde size öğreteceğim.

Bölüm Sonu Alıştırması

Evet dersimizin sonuna geldik, ama bu dersimizi bitirmeden önce son bir alıştırma daha yapalım mı?

Sizlere yedi tane İngilizce kelime okuyacağım. Bu kelimelerin sadece normal alfabeyle yazılışlarını göreceksiniz. Fonetik Alfabe okunuşlarını en sona paylaşacağım. Size okuduğum kelimelerde kaç tane harf ve kaç tane ses olduğunu bir kağıda not etmenizi istiyorum. İşinizi kolaylaştırmak adına bu kelimelerin şu an için sadece Genel Amerikan İngilizcesi okunuşlarını okuyacağım ama alıştırmanın sonunda bu kelimelerin hem BBC İngilizcesi hem de Genel Amerikan İngilizcesi okunuşlarını Uluslararası Fonetik Alfabesiyle yazacağım. İleride Uluslarası Fonetik Alfabesindeki tüm harfleri öğrendiğiniz zaman bu ayrımı yapmanız çok daha kolaylaşacaktır. (Kelimelerin telaffuzları için lütfen aşağıdaki tabloya bakmadan direk videoyu dinleyin. Aşağıda cevaplar mevcuttur).

Friend/frend//frend/65
Green/griːn//griːn/54
Listen/ˈlɪsən//ˈlɪsən/64
Address/əˈdrɛs//ˈædres/75
Sixty/ˈsɪksti//ˈsɪksti/56
Sixteen/ˌsɪkˈstiːn//ˌsɪkˈstiːn/77
Knee/niː//niː/42
Bölüm Sonu Alıştırması Kelimeleri

Arkadaşlar, kelimelerdeki harf ve ses sayısını tutturabildiniz mi? Sonuçlar nasıl?

Şu an için ne kadarını doğru yaptığınıza fazla takılmayın, henüz yeni başladık. Bu dersimizle birlikte İngilizce Fonolojiye giriş yaptık diyebiliriz. Bir sonraki dersimizde Konuşma Seslerinin nasıl üretildiğini öğreneceğiz. Sizi çok eğlenceli ve öğretici dersler bekliyor!

Do Your HomeworkÖdev Zamanı

Süpersin! Şimdi ödev zamanı:

Learn New VocabularyGenel tekrar testi

Download PDF FilePDF dosyaları indir

Do Article ExercisesEk Alıştırmalar (Yapılıyor)

Discuss This ArticleDers hakkında sohbet et

Dipnotlar
  1. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: İngilizceyi Yaşıyor Musun?[]
  2. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: Dil Öğrenmek Kirli Bir Şeydir[]
  3. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: Neden İngilizce Öğrenmek İstiyorsun?[]
  4. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: İngilizce Aksanımı Nasıl Düzeltebilirim?[]
  5. List of dialects of English” Wikipedia, Wikimedia Foundation, 15 December 2021, []
  6. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: İngilizce Pratik İçin Yabancı Arkadaş Edinmek[]
  7. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: İngilizce Aksanımı Nasıl Düzeltebilirim?[]
  8. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: Zaman Yönetimi ve Dil Öğrenme Tavsiyeleri[]
  9. Feldman, Cloe [CloeCouture]. “What do you hear?! Yanny or Laurel” Twitter, 15 May 2018[]
  10. Lütfen bunu videodan dinleyin[]
  11. Do You Hear Yanny or Laurel (Solved with Science)”. YouTube, uploaded by AsapSCIENCE, 16 May 2018[]
  12. Auditory Illusion” Wikipedia, Wikimedia Foundation, 15 December 2021[]
  13. Gutman, Rachel. “A Linguist Explains Why ‘Laurel’ Sounds like ‘Yanny’.” The Atlantic, Atlantic Media Company, 17 May 2018[]
  14. RSA5065-TG Real-Time Spectrum Analyzer, 6.5 GHz, Rigol.” R-Telecom[]
  15. Do You Hear Yanny or Laurel (Solved with Science)”. YouTube, uploaded by AsapSCIENCE, 16 May 2018[]
  16. Pomeroy, Steve [xxv]. “Ok, so if you pitch-shift it you can hear different things” Twitter, 15 May 2018, []
  17. Eye Rhyme Meaning and Examples.” Writers Write, Accessed 15 December 2021[]
  18. Bakınız: Neden İngilizce Konuşamıyorum: İngilizce Aksanımı Nasıl Düzeltebilirim?[]
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
Tüm yorumları gör